Łódzki Komitet Arbitrażowy. Rola i znaczenie arbitrażu.

Transkrypt wywiadu

Ewa Kubasiewicz: Dzień dobry, Ewa Kubasiewicz. Moim gościem jest adwokat Karolina Wrąbel.

Karolina Wrąbel: Dzień dobry pani redaktor, dzień dobry państwu.

Ewa Kubasiewicz: Pani mecenas, pani jest jednym z członków powołanych do Łódzkiego Komitetu Arbitrażowego przy Sądzie Arbitrażowym przy Krajowej Izbie Gospodarczej w Warszawie.

Karolina Wrąbel: Zgadza się, dostąpiłam tego ogromnego zaszczytu.

Ewa Kubasiewicz: Takich członków jest trzynastu. Trzynastu prawników zasiada w składzie Łódzkiego Komitetu Arbitrażowego. Co to jest sąd arbitrażowy i czym się zajmuje?

Karolina Wrąbel: Sąd arbitrażowy nazywany jest również sądem polubownym. Jest to nic innego jak instytucja, której zadaniem jest rozstrzyganie sporów. Niemniej jednak różni się od takiego typowego sądownictwa powszechnego. Sądownictwo powszechne jest instytucją publiczną powołaną przez państwo, natomiast sąd polubowny jest instytucją prywatną, która rozstrzyga spory na podstawie umowy stron, gdzie wyraziły one zgodę, żeby ich konkretny spór został rozwiązany w ramach arbitrażu. Arbitraż jest jedną z alternatywnych metod rozwiązywania sporów. Przede wszystkim ma miejsce wtedy, kiedy strony chcą rozstrzygnąć konflikt bez angażowania sądu powszechnego, czyli bez tradycyjnego modelu rozwiązania sporu. W postępowaniach arbitrażowych rolę sędziów pełnią powołani do tego specjalnie arbitrzy. Te spory rozwiązywane w ramach arbitrażu koncentrują się głównie na sprawach cywilnych, z naciskiem na spory gospodarcze dedykowane dla biznesu i również na spory międzynarodowe.

Ewa Kubasiewicz: Została pani powołana do Łódzkiego Komitetu Arbitrażowego. Co to jest ten komitet arbitrażowy?

Karolina Wrąbel: Komitet arbitrażowy… tutaj przede wszystkim należy spojrzeć na Sąd Arbitrażowy przy Krajowej Izbie Gospodarczej i na podstawie regulaminu tegoż sądu właśnie sąd może tworzyć takie komitety regionalne. I tutaj właśnie uchwałą z 19 grudnia 2025 roku, uchwałą Rady Arbitrażowej Sądu Arbitrażowego, powstał, został powołany taki Łódzki Komitet Arbitrażowy. Oficjalne wręczenie powołań dla członków tego komitetu miało miejsce w tym tygodniu w siedzibie Łódzkiej Izby Przemysłowo-Handlowej. Jeżeli chodzi o rolę takiego komitetu regionalnego, nazwijmy to, ponieważ siedziba sądu arbitrażowego mieści się w Warszawie, rolą tego komitetu jest przede wszystkim taka funkcja doradcza dla Rady Arbitrażowej i przede wszystkim funkcja taka promocyjna, czyli komitet będzie promował Sąd Arbitrażowy przy Krajowej Izbie Gospodarczej w Warszawie i będzie oczywiście promował alternatywne metody rozwiązywania sporów dedykowane dla przedsiębiorców i tutaj mam na myśli przede wszystkim oczywiście arbitraż i mediację. Ta promocja arbitrażu i mediacji będzie w dużej mierze polegała na bezpośrednich spotkaniach z lokalnymi przedsiębiorcami, na organizowaniu jakichś debat tematycznych właśnie na temat sporów, rozstrzygania sporów, rozwiązywania sporów, czy z zarządzania konfliktem, czy też konferencji już stricte dedykowanych właśnie arbitrażowi czy mediacji.

Ewa Kubasiewicz: W tych różnicach sądu arbitrażowego od sądu powszechnego to jest to, że takie postępowania arbitrażowe jest zwykle szybsze niż proces w sądzie powszechnym.

Karolina Wrąbel: Zdecydowanie. To postępowanie arbitrażowe przed sądem polubownym również różni się oczywiście od takiego tradycyjnego modelu sądu powszechnego przede wszystkim w zakresie procedur. I to wszystko jak gdyby przekłada się na taką elastyczność, szybkość tego postępowania właśnie przed sądem polubownym. Jest to jak gdyby niezwykle istotne i wartościowe właśnie w sporach gospodarczych, w sporach gdzie mamy do czynienia po dwóch stronach z przedsiębiorcami czy też w sporach międzynarodowych. Jednak z taką najbardziej chyba widoczną różnicą, o której bym chciała powiedzieć na samym początku, to jest taka dobrowolność uczestniczenia w postępowaniu arbitrażowym. I tej dobrowolności oczywiście nie ma w przypadku sądownictwa powszechnego, natomiast to postępowanie arbitrażowe i ta dobrowolność przejawia się tym, że strony (biznes, przedsiębiorcy) muszą wprost wyrazić zgodę, że dany spór właśnie chcą rozstrzygnąć w drodze arbitrażu, w drodze postępowania przed sądem polubownym. To przede wszystkim właśnie ta szybkość postępowania, ta elastyczność postępowania przed sądem polubownym. Co ciekawe na przykład kalendarz z tego postępowania, dynamika postępowania, to ile ono będzie trwało, zależy przede wszystkim od woli stron, od możliwości świadków, od możliwości biegłych, i tego plusu, tej możliwości nie ma oczywiście w przypadku sądu tradycyjnego, sądu powszechnego, gdzie mówiąc wprost, strony, uczestnicy danego sporu są zależni od kalendarza sędziego. Jeżeli chodzi o inną taką różnicę pomiędzy sądem arbitrażowym a sądem powszechnym, to jest taka różnica, która sprowadza się do możliwości wyboru arbitrów. Co to oznacza? To oznacza, że w momencie kiedy powstanie spór, strony sporu mogą sobie dokonać właśnie wyboru, czy to będzie arbiter posiadający wiedzę prawniczą, czy będzie to naukowiec, czy też będzie to specjalista z danej dziedziny, jakiś inżynier. To wszystko oczywiście zależy od danego meritum sporu, od danego tematu sporu, który będzie rozstrzygany w ramach arbitrażu i to oczywiście jest ewidentna różnica w porównaniu z sądem powszechnym, gdzie jak gdyby w wyniku losowania sędziego mamy jak gdyby z góry ten wybór sędziego przekreślony, mówiąc wprost.

Ewa Kubasiewicz: Czy ten arbiter, którego możemy sobie powołać, to czy to może, tak jak w sądzie powszechnym, to coś w rodzaju biegłego?

Karolina Wrąbel: Poniekąd tak, pani redaktor, tak, bo można sobie do danego sporu, czy to na przykład tematyce sporu budowlanego czy sporu w zakresie energetyki, tak sobie dobrać tego arbitra, który de facto będzie takim fachowcem, specjalistą z danej tematyki, tak. Ale jeżeli mowa o biegłych, to też chciałam tutaj zwrócić uwagę na taką kolejną różnicę, bo właśnie w arbitrażu jest możliwość i taka praktyka korzystania z takich prywatnych opinii biegłych, co w przeciwieństwie do sądu powszechnego oczywiście jest bardzo rzadko spotykane i przede wszystkim korzysta się i tak proceduralnie jest to uzasadnione właśnie z biegłych, którzy są wpisani na listę biegłych sądowych. I taką w sumie jeszcze jedną różnicę, która tak na na koniec mi przychodzi, a która jest też rzuca się na taką elastyczność tego postępowania, jest to, że w sądzie arbitrażowym rozprawy bardzo często są online, bądź też w trybie hybrydowym prowadzone. Ten tryb hybrydowy sprowadza się do tego, że część uczestników może być stacjonarnie w siedzibie sądu polubownego, a część właśnie połączona zdalnie. Natomiast no w sądzie powszechnym, pomimo tego że proceduralnie jest taka możliwość rozpraw zdalnych tak zwanych, to jednak ta forma stacjonarna na ten moment jest bardziej praktykowana.

Ewa Kubasiewicz: Myślę, że warto tutaj powiedzieć, że sądy arbitrażowe znajdują zastosowanie w takich sytuacjach dotyczących na przykład umów nieruchomości, inwestycji, czy w niektórych sporach rodzinnych, i często sądy bywają kosztowne i długotrwałe. Jak to jest w arbitrażu, jeżeli chodzi o koszty?

Karolina Wrąbel: Jeżeli chodzi o koszty, to tak na dobrą sprawę w Polsce mamy kilka sądów polubownych, każdy ten sąd ma swój regulamin i na podstawie tego konkretnego regulaminu danego konkretnego sądu jest rozstrzygany dany spór i również w zakresie cennika, w zakresie kosztów. Każdy sąd prezentuje jak gdyby tutaj swoją niezależność i swój własny cennik. Niemniej z perspektywy takiej uczestnika sporu, o tyle jest to transparentne, że przystępując do danego sporu tak na dobrą sprawę te wszystkie koszty są znane, tak. Znany jest koszt wynagrodzenia arbitrów, znany jest koszt opłat właśnie w danym sądzie administracyjnym, niemniej jednak tak jak powiedziałam każdy sąd tutaj ma swój własny cennik.

Ewa Kubasiewicz: A jeżeli chodzi o zakres spraw, te sprawy arbitrażowe przed sądem arbitrażowym ograniczają się głównie do spraw cywilnych i gospodarczych, czy różnych?

Karolina Wrąbel: Tak na dobrą sprawę można powiedzieć, że ten wachlarz kompetencji sądu polubownego jest bardzo szeroki. Niemniej jednak w praktyce gdzieś najbardziej królują te sprawy cywilne, z naciskiem na gospodarcze i sprawy międzynarodowe. Niemniej jednak wszystkie sprawy majątkowe można rozwiązywać, rozstrzygać w drodze arbitrażu, jak również też wszystkie sprawy, które dotyczą praw niemajątkowych. No ale tutaj narzuca się od razu zastrzeżenie, że muszą to być sprawy takie, które ustawa pozwala w nich na zawarcie ugody. Natomiast żeby w ogóle skorzystać z tej możliwości drogi arbitrażu, to tak jak wcześniej wspomniałam, strony muszą wspólnie zdecydować i jak gdyby postawić na tak zwaną klauzulę arbitrażową, na tak zwany zapis na sąd polubowny, i dopiero wówczas mogą właśnie z tych w swoich kategoriach spraw skorzystać z tej możliwości rozstrzygnięcia danego sporu w drodze arbitrażu. Tutaj takie podsumowując kompetencje sądu arbitrażowego są bardzo bardzo szerokie, niemniej jednak najczęściej są to sprawy z umów handlowych, jakieś rozliczenia finansowe, ale też sprawy związane ze spółkami, z fundacjami, sprawy związane z własnością intelektualną.

Ewa Kubasiewicz: Powiedziała pani, że żeby można skorzystać z sądu arbitrażowego to strony muszą postawić na zapis polubowny. Co to znaczy?

Karolina Wrąbel: Zgadza się. Chodzi o klauzulę arbitrażową, czyli taki tak zwany zapis na sąd polubowny i można to uczynić przed powstaniem sporu lub też po powstaniu sporu. Co to tutaj oczywiście można sobie wyobrazić taką sytuację, że dwóch przedsiębiorców wchodzi w jakąś współpracę i oczywiście podpisują umowę i wówczas już w tej umowie zastrzec sobie taki zapis na sąd polubowny, co w praktyce sprowadzałoby się do tego, że w przypadku gdyby z danego z danej umowy, z danego stosunku prawnego powstał spór w przyszłości, no to on właśnie będzie rozstrzygany w drodze arbitrażu przed sądem polubownym, no i oczywiście warto podkreślić, że wówczas jest wyłączone rozstrzyganie przez sąd powszechny. Takie klauzule arbitrażowe przykładowe można znaleźć na stronach internetowych sądów polubownych, które funkcjonują na terenie naszego kraju i właśnie warto rozważyć je w przypadku właśnie nawiązywania jakiejś współpracy. Bądź też, tak jak powiedziałam, już w sytuacji, kiedy z danego danej umowy ten spór powstanie, również można zdecydować się właśnie i taką klauzulą arbitrażową rozstrzygnąć spór przed sądem polubownym.

Ewa Kubasiewicz: Taką ważną zaletą tego sądu arbitrażowego to jest poufność, bo przecież takie postępowanie arbitrażowe jest zamknięte dla osób postronnych, a decyzje, dowody nie trafiają do publicznej wiadomości, co dla firm jest przecież istotne, które chronią swoje tajemnice handlowe, strategie biznesowe czy reputację.

Karolina Wrąbel: Tak, jest to ogromna zaleta sądu polubownego, arbitrażu, i jak gdyby jest to też cecha, ta poufność postępowania, jest to cecha też zarówno arbitrażu jak i mediacji, która też jest alternatywną metodą rozwiązywania sporów wobec takiego tradycyjnego modelu postępowania sądowego, i ta poufność właśnie bardzo często jest takim elementem, mówiąc wprost decydującym, tak, dla którego biznes, dla którego właśnie przedsiębiorcy decydują się właśnie na rozwiązanie sporu w drodze arbitrażu. No, bardzo łatwo sobie to wyobrazić, chociażby z takich względów właśnie poufności, dyskrecji, czy też nawet ze względów wizerunkowych, reputacyjnych ma to ogromne znaczenie, tak, ta poufność postępowania arbitrażowego w przeciwieństwie do jawnego postępowania przed sądem powszechnym.

Ewa Kubasiewicz: Jak wybrać sąd arbitrażowy? Jak dokonać tego wyboru?

Karolina Wrąbel: Pani redaktor, jest to bardzo dobre pytanie, bo tak na dobrą sprawę w takiej bym powiedziała wersji bardzo profesjonalnej, ten wybór powinien być dokonany na etapie podpisywania umowy, zawiązywania współpracy. I tak sobie myślę jako jako adwokat, że ten wybór powinien być mocno dopasowany, wybór danego sądu polubownego mocno dopasowany do specyfiki danej sprawy, danej umowy, danej tematyki. Nie bez znaczenia jest również renoma danego sądu polubownego, doświadczenie arbitrów, których dany sąd posiada. Zakres spraw, który dany sąd polubowny no ma w możliwości rozstrzygać, a więc zatem ten aspekt doświadczenia danego sądu polubownego. Nie bez powodu no tutaj mówi się w tym zakresie, że takim najbardziej rozpoznawalnym i najbardziej uznanym sądem polubownym w Polsce jest Sąd Arbitrażowy przy Krajowej Izbie Gospodarczej w Warszawie. No niemniej jednak, tak jak zaznaczyłam wcześniej, funkcjonuje też sporo innych sądów polubownych, które gdzieś tam sobie dedykowane są takim swoim specjalizacjom i rozwiązują dane kategorie spraw. No niemniej jednak ten wybór powinien być przemyślany i tak jak powiedziałam jednakże, mając na uwadze dany temat sporu dopasowany właśnie do danego sądu.

Ewa Kubasiewicz: W sądzie powszechnym sprawę rozpatruje sędzia, wydaje wyrok. Tutaj powiedziała pani, w sądzie arbitrażowym powołuje się kogoś kto jest arbitrem. Kto jest w takim sądzie arbitrażowym arbitrem, kogo się powołuje?

Karolina Wrąbel: Najczęściej, najczęściej są to osoby z wykształceniem prawniczym, są to osoby ze środowiska uniwersyteckiego, praktycy, teoretycy. Są to również osoby posiadające na przykład zakres specjalistycznej wiedzy w danej branży, w branży na przykład sporów energetycznych, w branży na przykład budowlanej. Także jak gdyby wachlarz tych tych możliwości wyboru danego arbitra jest bardzo szeroki i na stronie każdego sądu polubownego jest właśnie taka lista na arbitrów i właśnie ta możliwość wyboru, dopasowania danego arbitra do danego sporu jest bardzo wartościowa.

Ewa Kubasiewicz: Czy wyrok sądu arbitrażowego jest wiążący?

Karolina Wrąbel: Jest wiążący. Jest jak najbardziej wiążący. Samo to postępowanie przed sądem arbitrażowym może się zakończyć właśnie wydaniem wyroku przez arbitrów bądź też czasami zdarzają się sytuacje, że kończy się też zawarciem ugody przed sądem arbitrażowym. No niemniej jednak w przypadku wydania wyroku mamy taki ten element władczy rozstrzygnięcia, czyli taki zbliżony jak do sądu powszechnego, i odpowiadając na to pytanie troszeczeczkę szerzej to jak najbardziej, wyrok sądu arbitrażowego jest wiążący dla stron i ma moc prawną. No niemniej jednak należy też iść jednak do sądu powszechnego, tutaj do sądu apelacyjnego, z takim wnioskiem o uznanie danego wyroku bądź też nadanie wyrokowi klauzuli wykonalności. Podsumowując, wyrok zarówno ten wydany przez sąd arbitrażowy i ten wyrok wydany przez sąd powszechny mają analogiczny sposób jak gdyby wykonalności, czyli w przypadku kiedy musi być wdrożone to przymusowe wykonanie danego wyroku, to oczywiście nadaje się na ten wyrok klauzulę wykonalności i takim kolejnym etapem jest wdrożenie postępowania egzekucyjnego u komornika. Natomiast no chciałam zauważyć, że co do zasady te wyroki są wykonywane, wyroki sądu arbitrażowego są wykonywane w sposób dobrowolny, a zatem jak gdyby ten aspekt nadawania klauzuli wykonalności i ten kolejny etap postępowania egzekucyjnego zdarza się bardzo wyjątkowo.

Ewa Kubasiewicz: Bardzo dziękuję za rozmowę. Gościem Radia Parada była adwokat Karolina Wrąbel, członek Łódzkiego Komitetu Arbitrażowego przy Sądzie Arbitrażowym przy Krajowej Izbie Gospodarczej w Warszawie. Bardzo dziękuję za rozmowę.

Karolina Wrąbel: Dziękuję